ความเป็นมา

การแปลภาพถ่ายดาวเทียมในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง เปรียบเทียบปี ๒๕๑๖ กับปี ๒๕๓๘ แสดงให้เห็นว่าในช่วง ๒๓ ปี สภาพพื้นที่ป่าถูกเปลี่ยนแปลงเป็นพื้นที่ไร่ร้างหรือถูกแผ้วถางเพื่อทำเกษตรกรรมถึง ๘,๙๖๐.๔๒ ไร่ ส่วนใหญ่ในบริเวณทิศตะวันตกติดแนวเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง ทิศใต้และทิศตะวันออกบริเวณ แนวเขตกันชนกับหมู่บ้าน


ความขัดแย้งเรื่องลัทธิการปกครองในอดีต ทำให้ชาติพันธุ์ชาวกะเหรี่ยงโปว์อพยพโยกย้ายลงมา รวมกันอาศัยและทำกินในพื้นที่ หมู่ ๑ บ้านใต้ หมู่ ๒ บ้านคลองเสลา หมู่ ๓ บ้านใหม่คลองอังวะ และหมู่ ๔ บ้านอีมาดอีทราย ในตำบลแก่นมะกรูด อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี ซึ่งเป็นพื้นที่กันชน กับพื้นที่ป่าห้วยขาแข้ง มรดกโลก

การเพิ่มขึ้นของประชากรทำให้เกิดปัญหาตามมา ทั้งการขยายพื้นที่ทำกิน การลักลอบตัดไม้ การเกิดไฟป่า การพึ่งพาพืชเชิงเดี่ยว ที่อาศัยนายทุนเรื่องปัจจัยการผลิตตั้งแต่เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ยเคมี ยาฆ่าแมลง การใช้รถไถเป็นเครื่องมือในการ เพาะปลูก ส่งผลให้ดินเสื่อมสภาพ ต้องใช้ปุ๋ยเคมี สารกำจัดวัชพืชและแมลงศัตรูพืชมากขึ้นเรื่อย ๆ ขณะที่ชาวบ้านก็มีปัญหา ขาดแคลนนํ้าเพื่อการอุปโภคบริโภคและการทำเกษตรในฤดูแล้ง ฝายที่สร้างจากภูมิปัญญาท้องถิ่นมีตะกอนทับถมเต็ม หน้าฝาย จนไม่สามารถนำน้ำมาใช้ประโยชน์ได้เต็มที่


การสำรวจภาพรวมเศรษฐกิจเมื่อเดือนมิถุนายน ๒๕๕๖ ทั้ง ๔ หมู่บ้าน มีพื้นที่ทำกิน รวม ๑,๐๘๗ แปลง ๑๔,๘๗๕ ไร่ ประชากร ๑,๓๖๗ คน มีรายได้รวม ๗๘,๔๗๖,๘๓๙ บาท รายจ่ายรวม ๘๐,๓๖๖,๓๙๕ บาท มูลค่าทรัพย์สิน ๑๑๘,๔๘๗,๓๓๐ บาท หนี้สินครัวเรือน ๕๑,๕๘๖,๓๓๘ บาท และมีเงินออม ๘,๔๙๓,๗๓๐ บาท


ภาวะคุกคามป่าห้วยขาแข้งที่กำลังเริ่มต้นขึ้น ทำให้หลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี พยายามหาแนวทางที่เหมาะสม เพื่อปกป้องผืนป่าตะวันตกที่สำคัญยิ่งแห่งนี้ไว้ให้ได้


คณะกรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ มีมติเมื่อวันที่ ๒๐ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖ อนุมัติความร่วมมือกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านไร่ และหน่วยงานราชการ ในจังหวัดอุทัยธานี ภายใต้ชื่อ “โครงการพื้นที่ต้นแบบบูรณาการแก้ไขปัญหาและพัฒนาพื้นที่ ตำบลแก่นมะกรูด จังหวัดอุทัยธานี ตามแนวพระราชดำริ” และกระทรวงมหาดไทย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงเกษตร และสหกรณ์ ได้บรรจุพื้นที่ดำเนินงานโครงการฯ ไว้ในแผนพัฒนาชนบทเชิงพื้นที่ประยุกต์ตามพระราชดำริ